Đổi mới căn bản tư duy phát triển để Cao Bằng tăng trưởng nhanh và bền vững

Tinh thần xuyên suốt của Trung ương là chuyển mạnh tư duy phát triển từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào đầu tư công, khai thác tài nguyên và mở rộng quy mô sang phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, hiệu quả sử dụng nguồn lực, khoa học công nghệ, kinh tế số và sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải “đổi mới căn bản tư duy phát triển, phương thức quản trị và phân bổ nguồn lực”; “chuyển mạnh và thực chất từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển”; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát huy khu vực kinh tế tư nhân làm động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Đối với tỉnh Cao Bằng, việc quán triệt và tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả tinh thần Kết luận Trung ương không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là yêu cầu cấp bách để tháo gỡ những điểm nghẽn căn bản trong tư duy phát triển, tạo bước chuyển mới về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và khát vọng vươn lên của địa phương trong giai đoạn mới.

 Đổi mới tư duy phát triển - yêu cầu mang tính đột phá chiến lược

Nhìn lại chặng đường phát triển nhiều năm qua, có thể khẳng định Cao Bằng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng về kết cấu hạ tầng, giảm nghèo, bảo đảm quốc phòng - an ninh, xây dựng hệ thống chính trị và cải thiện đời sống nhân dân. Tuy nhiên, tốc độ phát triển kinh tế còn thấp so với tiềm năng; quy mô nền kinh tế nhỏ; sức cạnh tranh chưa cao; khả năng thu hút đầu tư ngoài ngân sách còn hạn chế; động lực tăng trưởng mới chưa thật sự rõ nét.

Một trong những nguyên nhân căn bản là tư duy phát triển ở một số lĩnh vực, địa phương còn chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới; còn biểu hiện trông chờ vào hỗ trợ từ ngân sách Trung ương; chưa mạnh dạn chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”; chưa thực sự xem khu vực doanh nghiệp và xã hội là động lực quan trọng của tăng trưởng.

Trong thời gian dài, mô hình phát triển của địa phương chủ yếu dựa vào ba trụ cột truyền thống:

- Khai thác các tiềm năng sẵn có;

- Đầu tư công và vốn ngân sách nhà nước;

- Các chương trình hỗ trợ của Trung ương, an sinh xã hội từ các địa phương, cơ quan, doanh nghiệp.

Mô hình này có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn đầu phát triển, nhất là đối với một tỉnh miền núi biên giới còn nhiều khó khăn như Cao Bằng. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh phát triển ngày càng gay gắt, yêu cầu tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng ngày càng cao, nếu tiếp tục duy trì hoặc kéo dài tư duy phát triển cũ sẽ khó tạo ra sự bứt phá chiến lược.

Thực tiễn phát triển của nhiều tỉnh, thành phố cho thấy: nơi nào biết đổi mới tư duy, giải phóng nguồn lực xã hội, tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi, kiến tạo không gian phát triển mới thì nơi đó tạo được bước phát triển nhanh và bền vững hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã chỉ rõ: “Cách làm cũ không còn đáp ứng yêu cầu mới”; giai đoạn tới phải “đổi mới căn bản tư duy phát triển, phương thức quản trị và phân bổ nguồn lực”, đồng thời “chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo”.

Do đó, đổi mới căn bản tư duy phát triển phải được xác định là “khâu đột phá của đột phá”, là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của Cao Bằng trong giai đoạn tới.

Định vị lại vai trò của vốn Nhà nước: từ “nguồn lực bao cấp” sang “vốn mồi kiến tạo phát triển”

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là phải nhận thức đầy đủ và đúng bản chất vai trò của vốn nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong điều kiện nguồn lực ngân sách còn hạn chế, Cao Bằng không thể phát triển bằng việc kéo dài tư duy lấy đầu tư công làm động lực chủ yếu và ngân sách nhà nước làm trụ cột tăng trưởng lâu dài. Nếu chỉ dựa vào phân bổ ngân sách, địa phương sẽ khó hình thành các cực tăng trưởng mới, khó tạo được sức bật lớn cho nền kinh tế.

Tinh thần đổi mới mà Trung ương đặt ra là: vốn nhà nước phải được sử dụng đúng vai trò “vốn mồi”, “vốn dẫn dắt”, “vốn kiến tạo”, nhằm kích hoạt, thu hút và lan tỏa mạnh mẽ các nguồn lực xã hội.

Điều này đòi hỏi mỗi đồng vốn đầu tư công phải tạo được hiệu ứng lan tỏa cao nhất; phải dẫn dắt được đầu tư tư nhân; phải mở ra không gian phát triển mới thay vì đầu tư dàn trải, phân tán hoặc thiên về xử lý tình huống trước mắt.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu “đổi mới mạnh mẽ cách thức triển khai đầu tư công theo hướng dẫn dắt phát triển, lan tỏa và kích hoạt kéo theo nguồn lực tư nhân”.

Đối với Cao Bằng hiện nay, thúc đẩy giải ngân đầu tư công vẫn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm tạo động lực tăng trưởng trước mắt, hoàn thiện kết cấu hạ tầng và mở rộng không gian phát triển. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào đầu tư công thì không thể tạo ra tốc độ tăng trưởng cao và bền vững trong dài hạn.

Do đó, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư công, điều quan trọng hơn là phải kích hoạt và huy động mạnh mẽ nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và toàn xã hội vào sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các ngành kinh tế mới. Đây mới là nguồn lực có tính quyết định đối với năng lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Đầu tư công không phải để “làm thay” thị trường, mà phải đóng vai trò “mở đường”, “dẫn dắt”, “kích hoạt” và “lan tỏa” đầu tư xã hội.

Một đồng vốn ngân sách phải có khả năng kéo theo nhiều đồng vốn xã hội.

Một công trình hạ tầng không chỉ phục vụ dân sinh mà phải tạo ra cơ hội đầu tư mới, hình thành các chuỗi giá trị mới, mở rộng các không gian kinh tế mới.

Do đó, đầu tư công cần tập trung vào các lĩnh vực chiến lược:

- Hạ tầng giao thông liên kết vùng;

- Hạ tầng cửa khẩu và logistics;

- Hạ tầng số;

- Hạ tầng du lịch trọng điểm;

- Hạ tầng đô thị, công nghiệp động lực;

- Hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Quan trọng hơn, đầu tư công phải được đặt trong tư duy phát triển không gian kinh tế mới.

Một tuyến đường không chỉ là công trình giao thông mà phải là “hành lang tăng trưởng”; một khu du lịch không chỉ là điểm tham quan mà phải trở thành hệ sinh thái dịch vụ - thương mại - đô thị; một cửa khẩu không chỉ là điểm thông quan mà phải trở thành trung tâm logistics, thương mại quốc tế và công nghiệp chế biến vùng biên.

Nếu không thay đổi tư duy này, đầu tư công dù lớn đến đâu cũng khó tạo được giá trị gia tăng và sức bật phát triển dài hạn.

Khơi thông mạnh mẽ mọi nguồn lực xã hội - động lực quyết định của tăng trưởng bền vững

Phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới đòi hỏi Cao Bằng phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào nguồn lực nhà nước sang mô hình phát triển dựa trên huy động tổng hợp mọi nguồn lực xã hội.

Nguồn lực của Cao Bằng không chỉ nằm ở ngân sách.

Nguồn lực lớn nhất của tỉnh nằm ở:

- Vị trí chiến lược là cửa ngõ giao thương với Trung Quốc;

- Hệ thống cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu song phương;

- Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng;

- Tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan sinh thái đặc sắc;

- Bản sắc văn hóa dân tộc phong phú;

- Dư địa phát triển kinh tế xanh rất lớn;

- Khát vọng vươn lên của nhân dân các dân tộc trong tỉnh.

Vấn đề cốt lõi là phải biến các tiềm năng đó thành nguồn lực phát triển thực tế thông qua thể chế, quy hoạch, cơ chế chính sách và môi trường đầu tư thuận lợi.

Muốn làm được điều đó, tỉnh cần chuyển mạnh sang tư duy “chủ động kiến tạo cơ hội phát triển”; từ “thu hút đầu tư bị động” sang “thiết kế hệ sinh thái đầu tư hấp dẫn”.

Các cấp, các ngành và cán bộ, công chức, viên chức phải thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp; lấy hiệu quả phục vụ người dân và nhà đầu tư làm thước đo năng lực điều hành; xây dựng chính quyền phát triển, chính quyền hành động, chính quyền kiến tạo.

Một địa phương hấp dẫn nhà đầu tư không chỉ bởi ưu đãi, mà quan trọng hơn là ở:

- Tính minh bạch;

- Tính ổn định;

- Chất lượng điều hành;

- Tốc độ giải quyết thủ tục;

- Năng lực tổ chức thực hiện;

- Tầm nhìn phát triển dài hạn.

Đối với Cao Bằng, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là vừa “đẩy nhanh giải ngân đầu tư công”, vừa phải:

- Tạo môi trường đầu tư thực sự hấp dẫn và ổn định;

- Chủ động đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp;

- Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính;

- Rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư;

- Công khai, minh bạch quy hoạch và quỹ đất;

- Hình thành các cơ chế hợp tác công - tư hiệu quả;

- Thu hút các tập đoàn lớn dẫn dắt các chuỗi liên kết phát triển.

Tỉnh cần đặc biệt quan tâm xây dựng hệ sinh thái đầu tư đồng bộ để doanh nghiệp “đến được, đầu tư được, phát triển được và gắn bó lâu dài”.

Trong tư duy phát triển mới, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng quản lý mà phải thực sự trở thành đối tác đồng hành phát triển của chính quyền.

Cùng với đầu tư công, cần tập trung thu hút mạnh nguồn vốn xã hội vào các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và lan tỏa lớn như:

- Kinh tế cửa khẩu và logistics;

- Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và dịch vụ chất lượng cao;

- Nông nghiệp đặc hữu và chế biến sâu;

- Năng lượng tái tạo và kinh tế xanh;

- Hạ tầng đô thị;

- Kinh tế số và thương mại điện tử vùng biên;

- Công nghiệp chế biến nông - lâm sản;

- Hạ tầng dịch vụ gắn với sân bay liên vùng trong tương lai.

Thực tiễn phát triển của nhiều địa phương cho thấy: nơi nào chỉ trông chờ vào vốn ngân sách thì tăng trưởng thường chậm và thiếu bền vững; nơi nào biết sử dụng hiệu quả đầu tư công để dẫn dắt và kích hoạt đầu tư xã hội thì nơi đó tạo được sức bật phát triển mạnh mẽ hơn.

Vì vậy, đối với Cao Bằng hiện nay, nhiệm vụ chiến lược không chỉ là tăng vốn đầu tư công, mà quan trọng hơn là phải nâng cao năng lực “hấp thụ vốn xã hội”, biến tiềm năng thành cơ hội đầu tư thực tế, biến quy hoạch thành dòng vốn, biến khát vọng phát triển thành các dự án cụ thể và động lực tăng trưởng mới.

 Tạo dựng các cực tăng trưởng và không gian phát triển mới

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, Cao Bằng cần tập trung hình thành các cực tăng trưởng mới có tính dẫn dắt và lan tỏa mạnh.

Phát triển kinh tế cửa khẩu hiện đại: Từng bước xây dựng khu kinh tế cửa khẩu trở thành trung tâm giao thương, logistics, chế biến và dịch vụ vùng biên có sức cạnh tranh cao.

Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế động lực: Khai thác hiệu quả giá trị của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, Thác Bản Giốc và hệ sinh thái du lịch trải nghiệm, sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng chất lượng cao.

Phát triển nông nghiệp đặc hữu, xanh và giá trị cao: Chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ sang kinh tế nông nghiệp hiện đại; hình thành chuỗi giá trị cho các sản phẩm đặc sản, OCOP và dược liệu bản địa.

Phát triển vùng nguyên liệu thuốc lá gắn với nhà máy chế biến sâu để ổn định đầu ra cho nông dân, gia tăng chuỗi giá trị, giải quyết việc làm và tăng thu ngân sách.

Phát triển kinh tế số và thương mại số vùng biên: Tận dụng chuyển đổi số để vượt qua hạn chế về địa lý, quy mô thị trường và kết nối phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phải lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm “động lực tăng trưởng mới”.

Phát triển đô thị trung tâm và hạ tầng liên kết vùng: Xây dựng các đô thị động lực theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, có bản sắc.

Thúc đẩy đầu tư Sân bay liên vùng Cao - Bắc - Lạng: Việc thu hút đầu tư Sân bay liên vùng Cao - Bắc - Lạng tại Cao Bằng sẽ “kéo theo” cả hệ sinh thái phát triển nếu được quy hoạch đúng tầm; Sân bay dùng chung cả vùng là hành động khắc phục tư duy khép kín, cục bộ địa giới hành chính.

Cần tập trung thúc đẩy triển khai sớm nhằm tạo “đòn bẩy chiến lược” cho cả tiểu vùng Đông Bắc, biến Cao Bằng từ “vùng biên xa - thế cô lập” thành cửa ngõ kết nối quốc tế và các miền của Tổ quốc.

Sân bay liên vùng không chỉ là hạ tầng giao thông, mà còn là trục tích hợp đa mục tiêu: dân dụng, quân sự, logistics, du lịch, cứu hộ cứu nạn, y tế khẩn cấp; gắn kết vùng đất cội nguồn cách mạng với không gian phát triển tương lai.

 Khơi dậy khát vọng phát triển - yếu tố quyết định thành công

Suy cho cùng, nguồn lực lớn nhất của một địa phương chính là con người, là ý chí đổi mới và khát vọng phát triển.

Nếu tư duy không đổi mới thì nguồn lực lớn cũng khó tạo ra đột phá. Nhưng nếu tư duy được giải phóng, thể chế được cải cách, môi trường đầu tư được cải thiện và khát vọng phát triển được khơi dậy mạnh mẽ, Cao Bằng hoàn toàn có thể tạo ra bước phát triển mới nhanh hơn, xanh hơn và bền vững hơn.

Tinh thần của Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV chính là khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sản xuất và phát huy mạnh mẽ nội lực dân tộc để bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Đối với Cao Bằng, đây là thời điểm cần một cuộc chuyển động mạnh mẽ về tư duy và hành động:

- Từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển;

- Từ chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách sang huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội;

- Từ khai thác tiềm năng sang tạo dựng giá trị mới;

- Từ phát triển cục bộ sang phát triển liên kết vùng và hội nhập;

- Từ tư duy nhiệm kỳ sang tư duy chiến lược dài hạn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: “Đây là quyết tâm chiến lược, là lựa chọn có tính lịch sử nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước”; đồng thời yêu cầu phải cải cách “đủ sâu, đủ mạnh, đủ quyết liệt” để mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới cho quốc gia.

Đó không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế, mà còn là trách nhiệm chính trị trước Đảng, trước nhân dân và trước tương lai phát triển của tỉnh Cao Bằng - nơi địa đầu biên cương thiêng liêng của Tổ quốc, có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chiến lược phát triển quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.