Nghị quyết số 80-NQ/TW - Khơi thông điểm nghẽn, đánh thức sức mạnh văn hóa để phát triển bền vững - Bài 1

Trên nền tảng nhận thức mới mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đã xác lập, việc triển khai Nghị quyết Đại hội XX của tỉnh không thể dừng lại ở những cách làm quen thuộc, mà đòi hỏi một bước chuyển mang tính căn bản về tư duy phát triển: lấy văn hóa làm nền tảng, động lực và nguồn lực nội sinh. Đây không chỉ là sự bổ sung về phương diện lý luận mà chính là “điểm tựa chiến lược” để Cao Bằng bứt phá trong giai đoạn mới.

Định vị văn hóa là nền tảng, động lực và trụ cột phát triển

Nghị quyết 80-NQ/TW là dấu mốc thể hiện tư duy chiến lược, đặt nền móng tinh thần, giá trị và động lực nội sinh cho chặng đường phát triển phía trước, hướng đến kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, mở ra một giai đoạn phát triển mới của nền văn hóa dân tộc, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại. Đặc biệt, Nghị quyết xác định tầm nhìn đến năm 2045: Công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP; có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa tầm vóc quốc tế; phấn đấu có thêm khoảng 8 - 10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh. Phấn đấu nằm trong top 3 khu vực ASEAN và top 30 thế giới về chỉ số sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Tư duy chiến lược của Nghị quyết 80-NQ/TW nếu được quán triệt sâu sắc, triển khai hiệu quả sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong cách hoạch định chính sách ở địa phương. Nhất là đối với Cao Bằng - miền đất biên cương giàu truyền thống cách mạng, đậm đà bản sắc các dân tộc tại văn kiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đặt ra mục tiêu: Giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; đến  năm 2030 có trên 90% xã trên địa bàn tỉnh đạt mức Chỉ số Hạnh phúc người dân (CB-HPI) từ 90 điểm trở lên, phản ánh mức sống hài lòng và bền vững, bảo đảm phát triển bao trùm về an sinh, cơ hội, văn hóa, niềm tin. Điều đó đồng nghĩa với việc phải đưa văn hóa đi trước một bước, thấm sâu vào mọi lĩnh vực, từ quy hoạch phát triển, xây dựng nông thôn mới đến phát triển du lịch, kinh tế số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Trước hết, cần khẳng định rõ: khi văn hóa được đặt vào vị trí “nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết thì mọi chủ trương, chính sách phát triển của tỉnh đều phải được soi chiếu qua lăng kính văn hóa. Văn hóa không đứng ngoài, càng không đi sau kinh tế mà phải hiện diện ngay từ khâu hoạch định chiến lược, quy hoạch không gian phát triển, xây dựng nông thôn mới, phát triển đô thị, đến từng dự án cụ thể. Điều đó có nghĩa là mỗi công trình, mỗi sản phẩm, mỗi mô hình kinh tế không chỉ hướng tới hiệu quả trước mắt, mà còn phải góp phần nuôi dưỡng bản sắc, gìn giữ giá trị, tạo dựng môi trường sống hài hòa, nhân văn.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nông Thị Tuyến cho biết: Sở đang tham mưu UBND tỉnh kế hoạch đưa Nghị quyết 80-NQ/TW đi vào cuộc sống. Trong tầm nhìn chiến lược của Nghị quyết, văn hóa không còn là “đích đến” đơn thuần mà trở thành động lực phát triển trực tiếp. Một khi các giá trị văn hóa được khơi dậy và chuyển hóa đúng cách, chúng sẽ tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ, thúc đẩy các lĩnh vực khác cùng phát triển. Với Cao Bằng, đó là khả năng biến các di sản, kho tàng văn hóa phong phú của dân tộc thành lợi thế cạnh tranh khác biệt. Những làn điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc; những lễ hội, nghề truyền thống; những phong tục, tập quán đặc sắc… nếu được khai thác, phát huy bài bản, hiệu quả gắn với phát triển du lịch văn hóa, sẽ không chỉ góp phần bảo tồn di sản, mà còn tạo sinh kế cho người dân, mở rộng không gian phát triển kinh tế địa phương.

Từ tư duy chiến lược đến hành động: Lấy con người làm trung tâm để đánh thức sức mạnh văn hóa

Một nội dung đặc biệt quan trọng mà Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh là xây dựng con người - chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Với Cao Bằng, việc phát huy nguồn lực con người càng có ý nghĩa quyết định. Khi mỗi người dân, nhất là người dân vùng dân tộc thiểu số, được tiếp cận đầy đủ với giáo dục, văn hóa, được khơi dậy niềm tự hào về bản sắc, được tạo điều kiện phát huy năng lực sáng tạo, thì chính họ sẽ trở thành “hạt nhân” lan tỏa các giá trị tốt đẹp, đồng thời, là lực lượng trực tiếp tham gia phát triển kinh tế - xã hội. Nói cách khác, đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho con người, nguồn lực bền vững nhất.

Từ góc độ đó có thể thấy, việc gắn kết văn hóa với kinh tế, du lịch, chuyển đổi số và phát triển con người không phải là những nhiệm vụ riêng lẻ, mà là một chỉnh thể thống nhất. Văn hóa tạo nền tảng cho con người; con người là chủ thể sáng tạo văn hóa; văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ trong kinh tế và du lịch; còn chuyển đổi số là công cụ để lan tỏa và nâng tầm giá trị ấy. Khi các yếu tố này được kết nối chặt chẽ, sẽ hình thành một hệ sinh thái phát triển dựa trên văn hóa - vừa bền vững, vừa giàu bản sắc.

Đặt trong tổng thể đó, Nghị quyết Đại hội XX của tỉnh cần được triển khai với một tinh thần mới: không chỉ tập trung vào các chỉ tiêu tăng trưởng, mà phải chú trọng tạo dựng “nền móng văn hóa” cho phát triển dài hạn. Mỗi cấp ủy, chính quyền cần nhận thức rõ rằng, nếu chỉ dựa vào nguồn lực vật chất, địa phương có thể phát triển nhanh nhưng khó bền vững; ngược lại, khi biết khai thác và phát huy nguồn lực văn hóa, sức mạnh nội sinh sẽ được khơi dậy, tạo ra động lực phát triển lâu dài và ổn định.

Tại chuyến thăm và làm việc tại tỉnh, sau khi nghe báo cáo của tỉnh và ý kiến các đại biểu, Tổng Bí thư Tô Lâm kết luận nhiều nội dung, trong đó, đánh giá trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, tỉnh đã có những lựa chọn đúng và kiên trì theo hướng lấy con người làm trung tâm. Coi giáo dục nội trú là hướng đi chiến lược đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số; từng bước củng cố y tế cơ sở; gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, quan tâm bồi dưỡng tài năng thể thao. Những kết quả bước đầu tuy chưa lớn về quy mô, nhưng có ý nghĩa bền vững về lâu dài. Du lịch của tỉnh đã có những chuyển biến rất tích cực. Năm 2025, lượng khách đạt khoảng 2,5 triệu lượt, doanh thu trên 2.500 tỷ đồng, cho thấy hướng đi khai thác lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, di sản địa chất, lịch sử cách mạng và bản sắc văn hóa là phù hợp, từng bước trở thành kênh tạo sinh kế mới cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng biên.

Tuy những kết quả đạt được chưa lớn về quy mô nhưng như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, đó là những giá trị có ý nghĩa bền vững về lâu dài. Trong bối cảnh phát triển mới, khi cạnh tranh không chỉ nằm ở tài nguyên mà còn ở bản sắc và chất lượng con người, thì việc đặt văn hóa làm trụ cột theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là chìa khóa để tỉnh bứt phá.

Biến nhận thức thành hành động, biến tiềm năng thành hiện thực. Với Cao Bằng, hành trình ấy không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là cơ hội để khẳng định bản sắc, nâng cao vị thế và kiến tạo tương lai. Khi văn hóa thực sự trở thành “nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm”, thì đó cũng là lúc mảnh đất nơi địa đầu Tổ quốc có thể vững vàng bước vào quỹ đạo phát triển nhanh và bền vững, bằng chính nội lực của mình.

Bài 2:  Nhận diện “điểm nghẽn” để đưa văn hóa thành trụ cột phát triển 
Bài cuối: Giải bài toán phát triển văn hóa ở Cao Bằng theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW