Hoạt động, cống hiến của đồng chí Phạm Văn Đồng trong thời gian ở Cao Bằng 1941 - 1945
Mùa Xuân năm 2026, kỷ niệm 120 năm Ngày sinh của đồng chí Phạm Văn Đồng (01/3/1906 - 01/3/2026) - người chiến sĩ cách mạng vô sản kiên trung; nhà lãnh đạo chủ chốt, tiền bối của Đảng và cách mạng Việt Nam; người học trò xuất sắc, người đồng chí tin cậy, gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh; người con ưu tú của quê hương Quảng Ngãi. Đây là dịp để ôn lại và tôn vinh những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, trong đó có những dấu ấn hoạt động và đóng góp quan trọng trong quá trình hoạt động cách mạng ở Cao Bằng những năm 1941 - 1945.
Đồng chí Phạm Văn Đồng (1906 - 2000) Ảnh tư liệu.
Tháng 5/1940, đồng chí Phạm Văn Đồng được cử sang Côn Minh (Trung Quốc) làm việc bên cạnh Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, chuẩn bị cho sự trở về nước của Người để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Tại đây, đồng chí chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương; tham gia hoạt động cách mạng ở Liễu Châu, Tĩnh Tây (Trung Quốc). Cũng kể từ thời điểm đó, Phạm Văn Đồng được làm việc bên cạnh Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, được Người chỉ dẫn và trở thành một trong những cộng sự đắc lực của Người trong quá trình hoạt động cách mạng tại Cao Bằng, là một trong những cán bộ chủ chốt của phong trào cách mạng Việt Nam và Cao Bằng những năm 1941 - 1945.Đồng chí Phạm Văn Đồng là một trong những cán bộ chủ chốt tham gia đào tạo, huấn luyện cán bộ cho phong trào cách mạng Cao Bằng
Vào thời điểm Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang chuẩn bị mọi điều kiện để về nước, có hơn 40 thanh niên yêu nước ở Cao Bằng phải tạm lánh sang miền Nam Trung Quốc để tránh sự khủng bố của thực dân Pháp và tìm cách bắt liên lạc với các tổ chức yêu nước của người Việt Nam. Người đã chỉ đạo cho đồng chí Phạm Văn Đồng và các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Phùng Chí Kiên... khẩn trương biên soạn chương trình huấn luyện và các bài giảng, mở lớp đào tạo, huấn luyện cấp tốc và trực tiếp giảng dạy cho hơn 40 thanh niên yêu nước tại hai làng Nặm Quang và Ngàm Tảy (Tĩnh Tây, Trung Quốc). Các bài giảng sau đó được Tổng bộ Việt Minh bổ sung xuất bản thành sách Con đường giải phóng và dùng làm tài liệu huấn luyện cán bộ của Mặt trận Việt Minh, cũng là những bài học vỡ lòng cho cán bộ trong công tác xây dựng căn cứ địa Việt Bắc những năm sau đó.
Ngày 28/01/1941, sau 30 năm bôn ba nước ngoài tìm đường cứu nước, cứu dân, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã trở về Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng xây dựng căn cứ địa, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Từ ngày 10 đến ngày 19/5/1941, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 8 tại Pác Bó, xã Trường Hà, châu Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng) để quyết định những vấn đề cốt tử liên quan đến vận mệnh đất nước. Sau Hội nghị Trung ương 8, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chỉ đạo mở các lớp đào tạo, huấn luyện cán bộ phù hợp với từng đối tượng, lứa tuổi, trình độ của Nhân dân, trong đó chú trọng tới lực lượng thanh niên và coi đây là lực lượng nòng cốt, xung kích của phong trào. Thực hiện chỉ đạo của Người, các đồng chí Trung ương Đảng, trong đó có đồng chí Phạm Văn Đồng đã tích cực tuyên truyền, định hướng cho cán bộ, đảng viên hoạt động ở Cao Bằng; tổ chức phong trào học văn hóa, xóa nạn mù chữ; đồng thời chỉ đạo mở những lớp huấn luyện ngắn ngày về tình hình thế giới và trong nước, chủ trương, chính sách mới của Đảng và Chương trình, Điều lệ Việt Minh, phương pháp công tác... Chỉ tính từ tháng 6/1941 đến tháng 4/1942, ở Cao Bằng đã có 300 cán bộ được đào tạo, huấn luyện. Chiến lược huấn luyện, đào tạo cán bộ tại căn cứ địa cách mạng Cao Bằng vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa chuẩn bị cho lâu dài, cả cán bộ chính trị và cán bộ quân sự. Đội ngũ cán bộ do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng, trong đó có đồng chí Phạm Văn Đồng chỉ đạo trực tiếp đào tạo và huấn luyện ở Cao Bằng đã nhanh chóng trưởng thành về mọi mặt, được tôi luyện cả về thực tiễn và lý luận. Đó là cơ sở để thu hút quần chúng tham gia, góp phần quan trọng đưa phong trào cách mạng của quần chúng phát triển mạnh mẽ và sâu rộng, tiến đến Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Cùng với Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Phạm Văn Đồng là người phụ trách trực tiếp báo “Việt Nam độc lập” - công cụ tuyên truyền sắc bén tập hợp lực lượng cách mạng và giáo dục quần chúng
Sau khi về nước triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương 8, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chỉ đạo xuất bản báo “Việt Nam độc lập”. Số đầu tiên của báo mang số 101 ra ngày 01/8/1941 với ý nghĩa kế tục lịch sử của những tờ báo cách mạng đã ra từ những năm trước, được xuất bản tại lán Khuổi Nặm 2, Pác Bó với danh nghĩa của Tổng bộ Việt Minh. Khoảng 30 số đầu do Người trực tiếp phụ trách. Trong thời gian Người sang Trung Quốc và bị chính quyền Quốc dân Đảng Trung Hoa bắt giam và cho đến trước ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Phạm Văn Đồng phụ trách tờ báo, trực tiếp viết và biên tập nhiều bài. Đây là công việc chính trong thời gian đồng chí Phạm Văn Đồng hoạt động ở Cao Bằng.
Báo Việt Nam độc lập, số 101, ra ngày 01/8/1941. Ảnh tư liệu.
Do hoạt động trong điều kiện bí mật, không chỉ khó khăn, thiếu thốn về vật chất và điều kiện hoạt động mà còn phải đối phó với sự lùng sục, khủng bố điên cuồng của thực dân Pháp và tay sai nên hoạt động của Báo vô cùng khó khăn, từ việc thu thập tin tức, giấy in, các vật tư cần thiết khác cho việc lên khuôn in báo, đến việc đưa báo đi phát hành. Tuy nhiên, báo “Việt Nam độc lập” vẫn có tầm ảnh hưởng rất lớn và được cán bộ, đảng viên và nhân dân Cao Bằng tham gia và ủng hộ nhiệt tình. Ngày 13/8/1942, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đi công tác nước ngoài, đồng chí Tống (tức Phạm Văn Đồng) được Người giao ở nhà phụ trách tờ báo. Do sự khủng bố điên cuồng của thực dân Pháp nên hoạt động của cơ quan Báo cũng gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng nhờ vào các đoàn thể cách mạng, dựa vào quần chúng giác ngộ, tờ báo vẫn được xuất bản và đưa đến tay người đọc đúng hạn, đúng kỳ. Đồng chí Tống thường nhắc nhở anh em trong cơ quan: Bác là người sáng lập ra tờ báo này để hướng dẫn quần chúng đấu tranh cách mạng. Giặc càng khủng bố, ta càng phải ra báo đều kỳ.Báo “Việt Nam độc lập” đã tham gia tích cực trong công tác tuyên truyền, giáo dục quần chúng, phát triển văn hóa, nâng cao dân trí cho nhân dân các dân tộc Cao Bằng. Phần lớn bài trên báo “Việt Nam độc lập” là của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và đồng chí Phạm Văn Đồng. Đến ngày 20/8/1945, báo “Việt Nam độc lập” đã ra được 126 số, trong đó đồng chí Phạm Văn Đồng chỉ đạo gần 100 số. Đây là tờ báo cách mạng có số lượng phát hành lớn thứ hai trong thời kỳ bí mật (sau báo “Thanh niên” có số lượng hơn 200 số) và là tờ báo tồn tại lâu nhất trong điều kiện Đảng ta chưa nắm chính quyền. Với trí tuệ uyên bác và nghiệp vụ vững vàng của một nhà báo, được sự tin tưởng của người thầy cách mạng Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, đồng chí Phạm Văn Đồng đã được giao trọng trách là cộng sự đắc lực nhất của Người và có những đóng góp rất lớn trong hoạt động của báo “Việt Nam độc lập”.
Vận động, tổ chức Mặt trận Việt Minh và phong trào Nam tiến, chuẩn bị lực lượng tiến tới Tổng khởi nghĩa
Đầu năm 1942, đồng chí Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng quyết định mở rộng và phát triển căn cứ địa cách mạng với phong trào “Nam tiến” theo ba hướng: Hướng Nam tiến từ trung tâm Cao Bằng phát triển xuống Bắc Kạn, Thái Nguyên; hướng Đông tiến phát triển sang Đông Khê, Lạng Sơn, Đông Triều; hướng Tây tiến từ trung tâm Cao Bằng mở rộng sang Tuyên Quang lên Hà Giang và thông đường liên lạc với Côn Minh (Trung Quốc). Đồng chí Phạm Văn Đồng được giao nhiệm vụ phụ trách hướng Tây tiến.
Cùng với Tỉnh uỷ Cao Bằng, đồng chí Phạm Văn Đồng xác định hướng phát triển sang phía Tây là từ trung tâm Cao Bằng, xây dựng phong trào cách mạng sang Hà Quảng và Bảo Lạc, trọng tâm là vùng đồng bào người Dao. Đồng chí yêu cầu cán bộ tuyên truyền phải dịch tài liệu ra tiếng các dân tộc thiểu số, nội dung tuyên truyền phải nhẹ nhàng, thích hợp bằng cách đặt những câu hỏi và trả lời ngắn gọn, dễ hiểu đối với đồng bào. Cuối năm 1942, phong trào đã phát triển vào được nhiều vùng cao xa xôi. Một số vùng đã lập được ban Việt Minh xã và một số ban Việt Minh tổng (liên xã). Từ bước phát triển mới trong việc mở rộng căn cứ địa cách mạng trên hướng Tây tiến, Tổng bộ Việt Minh quyết định thành lập Khu Thiện Thuật trên địa bàn vùng núi cao các dân tộc Mông, Dao thuộc các châu Nguyên Bình, Hoà An, Hà Quảng, Bảo Lạc, Trấn Biên (tỉnh Cao Bằng); Đồng Văn, Vị Xuyên (tỉnh Hà Giang, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang); Na Hang (tỉnh Tuyên Quang); Chợ Rã (tỉnh Bắc Kạn, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên). Trong hai ngày 24 và 25/9/1943, tại Lũng Dẻ (xã Minh Tâm, châu Hòa An), đồng chí Phạm Văn Đồng đã chỉ đạo Đại hội thành lập Khu Việt Minh Thiện Thuật, đánh dấu bước tiến mới của hướng Tây tiến do đồng chí Phạm Văn Đồng phụ trách, góp phần tạo nên tính liên hoàn, vững chắc của căn cứ địa Cao Bằng, trở thành chỗ dựa chắc chắn, an toàn cho phong trào vùng thấp, nơi bảo vệ cán bộ, bảo vệ vũ khí, lương thực của cách mạng, nhất là khi kẻ địch tiến hành khủng bố ác liệt. Đồng thời, đã khai thông con đường liên lạc giữa phong trào cách mạng trong nước với các lực lượng cách mạng của ta hoạt động ở nước ngoài.
Giữa năm 1943, Liên Tỉnh uỷ Cao - Bắc - Lạng và Ban Việt Minh Liên tỉnh Cao - Bắc - Lạng được thành lập. Các khu căn cứ địa Cao Bằng, Bắc Sơn - Võ Nhai... được đặt dưới sự chỉ đạo của Liên Tỉnh uỷ và Ban Việt Minh Liên tỉnh. Các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh... được Trung ương cử làm đại diện của Trung ương giúp Liên Tỉnh uỷ và Ban Việt Minh Liên tỉnh chỉ đạo các căn cứ địa cách mạng này. Việc khai thông giữa các căn cứ địa với khu đệm và vùng an toàn khu ở miền xuôi đã tạo thế liên hoàn cho cao trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa.
Tháng 5/1945, Lãnh tụ Hồ Chí Minh quyết định di chuyển đại bản doanh lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang) để thuận tiện cho việc lãnh đạo phong trào chung của toàn quốc. Đồng chí Phạm Văn Đồng thường xuyên được làm việc cạnh Lãnh tụ Hồ Chí Minh và luôn là cộng sự đắc lực trong việc chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, đồng chí Phạm Văn Đồng đã được giao những trọng trách lớn, trở thành một trong những nhà lãnh đạo xuất sắc và tiếp tục có những cống hiến không ngừng nghỉ cho đất nước, cho Đảng và cách mạng Việt Nam, để lại rất nhiều dấu ấn quan trọng trên hành trình phát triển của đất nước ta trong thế kỉ XX.
Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí là tấm gương sáng để các thế hệ cán bộ, đảng viên và Nhân dân cả nước kính trọng, yêu quý, học tập và noi theo. Với 94 tuổi đời, hơn 75 năm hoạt động cách mạng không ngừng nghỉ, trong đó khoảng gần 5 năm hoạt động cách mạng tại quê hương Cao Bằng, đồng chí Phạm Văn Đồng đã được Đảng và Lãnh tụ Hồ Chí Minh tin tưởng giao nhiều trọng trách. Ở cương vị nào đồng chí cũng không quản ngại khó khăn, gian khổ hy sinh để hoàn thành tốt nhiệm vụ và có những đóng góp, cống hiến to lớn, trước hết là thắng lợi vĩ đại của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 và trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ở những giai đoạn sau.
Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc Cao Bằng mãi mãi ghi nhớ, trân trọng và biết ơn công lao to lớn của đồng chí Phạm Văn Đồng cũng như những người con ưu tú khác đã cống hiến, hy sinh cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc. Trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước hôm nay, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Cao Bằng quyết tâm nối tiếp truyền thống quê hương cội nguồn cách mạng, đoàn kết một lòng, nỗ lực xây dựng quê hương Cao Bằng phát triển nhanh và bền vững, góp phần xứng đáng cùng cả nước thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình, phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng của dân tộc.
Tác giả: Triệu Thu Trang - Hoàng Mai Trinh, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là %s để có thể bình luận
Những tin mới hơn
Những tin cũ hơn
Video
-
Hướng dẫn quy trình bỏ phiếu bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, nhiệm kỳ 2026 - 2031
-
Phim tài liệu: Từ cội nguồn Pác Bó vững bước tương lai
-
Tập 2: Long Châu - Quế Lâm - Điểm dừng chân lịch sử
-
Tập 1: Quảng Tây - Dấu ấn trong tiến trình cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc
-
PS: Đảng Bộ tỉnh Cao Bằng - Dấu ấn một nhiệm kỳ, khát vọng vươn xa
Liên kết Website
Thống kê truy cập
- Đang truy cập59
- Máy chủ tìm kiếm8
- Khách viếng thăm51
- Hôm nay8,311
- Tháng hiện tại227,290
- Tổng lượt truy cập8,715,619
Văn bản - Tài liệu Chuyển đổi số