Vai trò người có uy tín, trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân

Những người “Nói dân nghe, làm dân tin” từ những người đi đầu ở cơ sở

Ở xóm bản Dao Nà Mèng, xã Canh Tân, nơi có gần 90 hộ, đồng bào Dao Đỏ và Tày cùng sinh sống, Triệu Thanh Chầu được người dân nhắc đến với sự trân trọng. Hơn 10 năm đảm nhiệm vai trò NCUT, ông không chỉ là chỗ dựa tinh thần, mà còn là người “mở đường” trong thay đổi nhận thức, nếp nghĩ của bà con.

Trước đây, đời sống đồng bào vùng cao còn nhiều khó khăn, cái ăn, cái mặc luôn là nỗi lo thường trực. Trong hoàn cảnh ấy, việc học hành của con cái chưa được coi trọng; nhiều gia đình quan niệm “học cũng không mài ra ăn được”, nhất là nếp nghĩ trọng nam xem nhẹ vai trò của phụ nữ nên con gái càng ít có cơ hội đến trường. Con cái sớm bỏ học để lao động phụ giúp gia đình. Lớn lên trong gian khó, nên ông Chầu hiểu rõ điều đó và ông chọn cách thay đổi từ chính gia đình mình. Các con của ông, cả trai lẫn gái đều được tạo điều kiện học hành đến nơi đến chốn, trưởng thành, hiện có công việc ổn định, cuộc sống khá giả. Câu chuyện của gia đình ông dần trở thành minh chứng sống, thuyết phục bà con thay đổi cách nghĩ. Với ông, việc làm gương không phải là điều gì lớn lao, mà bắt đầu từ những việc gần gũi, thiết thực trong mỗi gia đình: “Đồng bào mình trước đây nghĩ đơn giản lắm, cứ thấy cái lợi trước mắt là làm Nhưng nếu không học thì cái nghèo cứ đeo bám mãi. Mình là NCUT thì phải làm trước để bà con thấy, rồi mới tin, mới làm theo. Muốn dân tin, trước hết mình phải làm gương”.

Từ câu chuyện của gia đình ông Triệu Thanh Chầu, nhiều gia đình trong bản chú trọng hơn đến việc cho con đi học. Tỷ lệ học sinh đến trường tăng lên, nhận thức của người dân có những chuyển biến rõ rệt. Ông Chầu không dùng lời lẽ lớn lao, mà bằng chính hành động cụ thể, góp phần xóa bỏ những định kiến lạc hậu đã tồn tại nhiều năm.

Tại xóm Lô Lô Cà Đổng, xã Cốc Pàng, anh Hoàng Văn Phúng, điều đặc biệt là anh được tín nhiệm khi còn rất trẻ. Sinh ra và lớn lên tại địa phương, anh Phúng là người đầu tiên trong xóm vượt núi đi học Cao đẳng Sư phạm. Sau khi hoàn thành việc học, anh trở về quê hương, được bà con tin tưởng bầu giữ vai trò trưởng xóm, đồng thời bầu làm NCUT. Đến nay, anh đã đảm nhiệm vai trò này hơn 10 năm.

Xóm Cà Đổng hiện có 128 hộ, trong đó, 92 hộ là đồng bào Lô Lô. Trước đây, gần như 100% số hộ thuộc diện nghèo. Thiếu vốn, thiếu kiến thức sản xuất, đời sống bà con gặp nhiều khó khăn. Từ khi anh Phúng tham gia làm trưởng xóm, cùng với sự hỗ trợ của các chương trình, chính sách, xóm dần dần có những thay đổi tích cực. 

Trước đây, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào Lô Lô còn diễn ra tương đối phổ biến. Xóm Cà Đổng, một trong những xóm xa nhất, giáp với xã Mèo Vạc (Tuyên Quang), đường đi lại khó khăn, hiểm trở, việc học của con em cũng bị ảnh hưởng, có thời điểm tỷ lệ học sinh nghỉ học gia tăng. Trước thực tế đó, với vai trò trưởng xóm, đồng thời là NCUT, anh Hoàng Văn Phúng kiên trì tuyên truyền, vận động, trực tiếp đến từng hộ gia đình để phân tích, thuyết phục bà con thay đổi nhận thức. Anh chú trọng lồng ghép nội dung về tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống với việc nâng cao nhận thức về học tập, coi việc cho con em đến trường là con đường lâu dài để thoát nghèo. Từ sự gần gũi, gương mẫu của người trưởng xóm trẻ tuổi, bà con dần tin tưởng và làm theo. Nhờ đó, tình trạng học sinh bỏ học, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từng bước được đẩy lùi, tạo chuyển biến trong nhận thức và hành động của người dân, góp phần xây dựng đời sống văn hóa tiến bộ, nâng cao chất lượng dân số ngay từ cơ sở.

Là bản vùng cao, xa trung tâm, đời sống bà con nhiều khó khăn, hạn chế trong nhận thức, Hoàng Văn Phúng tích cực tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo của xóm đã giảm khoảng một nửa so với trước đây. Quan trọng hơn, trong cộng đồng đã hình thành ý thức tự vươn lên, cùng nhau phát triển.

Ngoài việc hướng dẫn dân làng phát triển kinh tế, người có uy tín xóm Cà Đổng đặc biệt quan tâm củng cố tinh thần đoàn kết và giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào Lô Lô. Trong các buổi sinh hoạt xóm, anh thường xuyên vận động người dân duy trì những phong tục, tập quán tốt đẹp, khuyến khích thế hệ trẻ học và sử dụng tiếng nói, trang phục truyền thống trong các dịp lễ, tết, sinh hoạt cộng đồng. Đồng thời, anh cùng các già làng, người cao tuổi đứng ra hòa giải mâu thuẫn, gắn kết các hộ gia đình, xây dựng nếp sống văn minh, đoàn kết, góp phần gắn kết cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa, trở thành nền tảng để xóm phát triển bền vững.

Cầu nối giữa Đảng, chính quyền và nhân dân

Từ những điển hình cụ thể ở cơ sở, có thể thấy rõ vai trò quan trọng của đội ngũ NCUT  trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Họ không chỉ là những cá nhân tiêu biểu, mà còn là lực lượng nòng cốt trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. NCUT đều am hiểu phong tục, tập quán, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của bà con, có khả năng truyền tải chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước một cách gần gũi, dễ hiểu. Những NCUT phát huy vai trò tích cực trong tuyên truyền, vận động nhân dân giữ gìn an ninh trật tự tại địa bàn dân cư. Thông qua uy tín và sự gần gũi, họ giúp bà con nâng cao nhận thức, cảnh giác trước các luận điệu xuyên tạc, âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo của các thế lực xấu. Đồng thời, tích cực vận động nhân dân tham gia phát hiện, tố giác tội phạm, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới, nơi còn tiềm ẩn nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng, lôi kéo tham gia các hoạt động trái pháp luật.

Nhận thức rõ vai trò đó, tỉnh quan tâm triển khai nhiều giải pháp nhằm phát huy hiệu quả đội ngũ NCUT. Việc bình chọn, công nhận và đưa ra danh sách NCUT được thực hiện chặt chẽ từ cơ sở, thông qua các cuộc họp liên tịch tại xóm, tổ dân phố, đảm bảo công khai, minh bạch, đúng quy định. Trong giai đoạn 2018 - 2025, toàn tỉnh đã phê duyệt 11.811 lượt NCUT trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. 

Các chính sách đối với NCUT được triển khai đồng bộ, kịp thời. Từ năm 2018 đến nay, toàn tỉnh tổ chức 88 hội nghị cung cấp thông tin thời sự, phổ biến chủ trương, chính sách cho 9.408 lượt người có uy tín. Đây là kênh quan trọng giúp NCUT cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực tuyên truyền ở cơ sở. Công tác thông tin, tuyên truyền được chú trọng thông qua việc cấp phát báo chí. Hơn 3,8 triệu tờ báo, gồm Báo Dân tộc và Phát triển và Báo Cao Bằng, được chuyển tới tay NCUT, góp phần nâng cao nhận thức, mở rộng tầm nhìn.

Tỉnh tổ chức 34 lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho 2.266 người có uy tín, với nhiều nội dung thiết thực, như: chính sách dân tộc, quản lý tín ngưỡng - tôn giáo, Luật Đất đai năm 2024, an ninh mạng, kỹ năng sử dụng thông tin trên không gian mạng… 

Toàn tỉnh tổ chức 11 hội nghị biểu dương với 716 đại biểu tham gia; 17 hội nghị khen thưởng cho 766 lượt NCUT. Các hoạt động thăm hỏi, hỗ trợ khi ốm đau, thiên tai, tặng quà dịp lễ, tết… được triển khai kịp thời, thể hiện sự quan tâm thiết thực. Riêng trong năm 2025, thực hiện Dự án 10 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh đã khen thưởng 70 NCUT có nhiều thành tích trong hoạt động ở cơ sở.