Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát và phản biện xã hội từ thực tiễn cơ sở
- Chủ nhật - 22/03/2026 21:19
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Giám sát, phản biện xã hội (GS, PBXH) là một trong những chức năng cơ bản của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, giữ vai trò quan trọng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoạt động GS, PBXH ngày càng được phát huy hiệu quả, góp phần mở rộng và thực hành dân chủ trong Đảng và xã hội, đồng thời phát huy vai trò giám sát, tham gia tích cực của Nhân dân đối với việc xây dựng và thực thi các chủ trương, chính sách. Qua đó, tăng cường quyền làm chủ, sự đồng thuận của Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới, với đặc thù trên 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh đẩy mạnh triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia và sắp xếp đơn vị hành chính, Tỉnh uỷ Cao Bằng xác định việc thực hiện công tác GS, PBXH là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Sau hơn 3 năm triển khai Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tại tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Qua đó, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Ngay sau khi Chỉ thị 18-CT/TW được ban hành, Tỉnh uỷ Cao Bằng đã tổ chức quán triệt sâu rộng và ban hành Kế hoạch số 241-KH/TU, ngày 15/5/2023, tạo cơ sở để các cấp uỷ đảng, MTTQ Việt Nam và tổ chức chính trị - xã hội triển khai, thực hiện đồng bộ. Theo đó, các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh và các Đảng uỷ trực thuộc Tỉnh uỷ chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, phù hợp với đặc thù của từng ngành, địa phương, bảo đảm tính thiết thực và hiệu quả.
Từ năm 2022 đến nay, hoạt động GS, PBXH của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh có bước chuyển rõ nét cả về quy mô và chất lượng: Cấp tỉnh tổ chức thành công 09 đoàn giám sát chuyên đề và tham gia 61 đoàn giám sát phối hợp cùng các cơ quan như: Hội đồng nhân dân, Đoàn Đại biểu Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân. Công tác phản biện xã hội được chú trọng với 22 hoạt động, trong đó có 08 hội nghị phản biện trực tiếp và 14 cuộc phản biện bằng văn bản đối với các dự thảo nghị quyết quan trọng. Cấp cơ sở, hoạt động giám sát tiếp tục được đẩy mạnh với hơn 1.700 cuộc giám sát chủ trì và gần 2.000 cuộc giám sát phối hợp trở thành điểm sáng trong triển khai, thực hiện. Đặc biệt, nội dung giám sát ngày càng đi vào chiều sâu, tập trung vào các vấn đề thiết thực, những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống Nhân dân, như: việc triển khai các chính sách hỗ trợ người lao động theo Nghị quyết 68/NQ-CP của Chính phủ; chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát; công tác thu hồi, đền bù, hỗ trợ, tái định cư dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng); việc giải quyết thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số…
Trong Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát trên địa bàn tỉnh, công tác giám sát cũng để lại nhiều dấu ấn. Thông qua các cuộc giám sát, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã kịp thời phát hiện, kiến nghị điều chỉnh những bất cập trong rà soát đối tượng thụ hưởng, phân bổ nguồn lực và tiến độ triển khai tại một số địa phương. Nhiều hộ gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn đã được bổ sung vào danh sách hỗ trợ, bảo đảm đúng người, đúng đối tượng. Qua đó, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân, lan tỏa tinh thần nhân văn, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật về công tác thu hồi, đền bù, hỗ trợ, tái định cư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng)
Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới, với đặc thù trên 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh đẩy mạnh triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia và sắp xếp đơn vị hành chính, Tỉnh uỷ Cao Bằng xác định việc thực hiện công tác GS, PBXH là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Sau hơn 3 năm triển khai Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, công tác giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tại tỉnh đã có những chuyển biến tích cực. Qua đó, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Ngay sau khi Chỉ thị 18-CT/TW được ban hành, Tỉnh uỷ Cao Bằng đã tổ chức quán triệt sâu rộng và ban hành Kế hoạch số 241-KH/TU, ngày 15/5/2023, tạo cơ sở để các cấp uỷ đảng, MTTQ Việt Nam và tổ chức chính trị - xã hội triển khai, thực hiện đồng bộ. Theo đó, các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh và các Đảng uỷ trực thuộc Tỉnh uỷ chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, phù hợp với đặc thù của từng ngành, địa phương, bảo đảm tính thiết thực và hiệu quả.
Từ năm 2022 đến nay, hoạt động GS, PBXH của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh có bước chuyển rõ nét cả về quy mô và chất lượng: Cấp tỉnh tổ chức thành công 09 đoàn giám sát chuyên đề và tham gia 61 đoàn giám sát phối hợp cùng các cơ quan như: Hội đồng nhân dân, Đoàn Đại biểu Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân. Công tác phản biện xã hội được chú trọng với 22 hoạt động, trong đó có 08 hội nghị phản biện trực tiếp và 14 cuộc phản biện bằng văn bản đối với các dự thảo nghị quyết quan trọng. Cấp cơ sở, hoạt động giám sát tiếp tục được đẩy mạnh với hơn 1.700 cuộc giám sát chủ trì và gần 2.000 cuộc giám sát phối hợp trở thành điểm sáng trong triển khai, thực hiện. Đặc biệt, nội dung giám sát ngày càng đi vào chiều sâu, tập trung vào các vấn đề thiết thực, những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống Nhân dân, như: việc triển khai các chính sách hỗ trợ người lao động theo Nghị quyết 68/NQ-CP của Chính phủ; chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát; công tác thu hồi, đền bù, hỗ trợ, tái định cư dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng); việc giải quyết thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số…
Hội nghị phản biện xã hội: dự thảo Quyết định của UBND tỉnh sửa đổi, bổ sung một số nội dung quy định bảng giá nhà và các chương trình xây dựng gắn liền với đất để tính bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất.
Trong Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát trên địa bàn tỉnh, công tác giám sát cũng để lại nhiều dấu ấn. Thông qua các cuộc giám sát, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã kịp thời phát hiện, kiến nghị điều chỉnh những bất cập trong rà soát đối tượng thụ hưởng, phân bổ nguồn lực và tiến độ triển khai tại một số địa phương. Nhiều hộ gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn đã được bổ sung vào danh sách hỗ trợ, bảo đảm đúng người, đúng đối tượng. Qua đó, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân, lan tỏa tinh thần nhân văn, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật về công tác thu hồi, đền bù, hỗ trợ, tái định cư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng)
Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (Cao Bằng), hoạt động giám sát đã phát huy hiệu quả rõ nét. Thông qua hoạt động giám sát, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã kịp thời ghi nhận, tổng hợp nhiều ý kiến, kiến nghị chính đáng của người dân liên quan đến giá bồi thường, phương án bố trí tái định cư và tiến độ chi trả. Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng đã rà soát, điều chỉnh, bổ sung phương án thực hiện theo hướng phù hợp hơn với thực tế, góp phần bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, giữ vững ổn định tình hình tại cơ sở, phục vụ hiệu quả quá trình triển khai dự án.
Đặc biệt, trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác GS, PBXH bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Nhiều địa phương đã chủ động sử dụng các nền tảng số như Zalo, Facebook để tiếp nhận, tổng hợp ý kiến phản ánh của người dân một cách nhanh chóng, thuận tiện. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 50%, cho thấy hiệu quả rõ nét của hoạt động giám sát gắn với chuyển đổi số góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính, kịp thời giải quyết những kiến nghị, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, phù hợp với yêu cầu phát triển và quản trị hiện đại trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, mô hình Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục phát huy hiệu quả tại các địa phương như Nguyên Bình, Hà Quảng, Trùng Khánh (trước sắp xếp). Việc lựa chọn 11 công trình điểm thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia để tổ chức giám sát đã góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác GS, PBXH vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần khắc phục: Hoạt động GS, PBXH còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu phân tích vào các vấn đề kinh tế - xã hội phức tạp, nội dung phản biện chủ yếu dừng lại ở mức góp ý hành chính; công tác theo dõi, đôn đốc giải quyết kiến nghị sau GS, PBXH chưa thường xuyên, hiệu quả chưa rõ nét; đội ngũ cán bộ, nhất là cấp cơ sở còn mỏng, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, thiếu kỹ năng chuyên sâu về nghiệp vụ giám sát, phản biện và tổng hợp báo cáo. Điều kiện bảo đảm về kinh phí, cơ sở vật chất và các nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động GS, PBXH còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GS, PBXH trong thời gian tới, Tỉnh uỷ Cao Bằng xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:
Đặc biệt, trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác GS, PBXH bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Nhiều địa phương đã chủ động sử dụng các nền tảng số như Zalo, Facebook để tiếp nhận, tổng hợp ý kiến phản ánh của người dân một cách nhanh chóng, thuận tiện. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 50%, cho thấy hiệu quả rõ nét của hoạt động giám sát gắn với chuyển đổi số góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính, kịp thời giải quyết những kiến nghị, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, phù hợp với yêu cầu phát triển và quản trị hiện đại trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó, mô hình Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục phát huy hiệu quả tại các địa phương như Nguyên Bình, Hà Quảng, Trùng Khánh (trước sắp xếp). Việc lựa chọn 11 công trình điểm thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia để tổ chức giám sát đã góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác GS, PBXH vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần khắc phục: Hoạt động GS, PBXH còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu phân tích vào các vấn đề kinh tế - xã hội phức tạp, nội dung phản biện chủ yếu dừng lại ở mức góp ý hành chính; công tác theo dõi, đôn đốc giải quyết kiến nghị sau GS, PBXH chưa thường xuyên, hiệu quả chưa rõ nét; đội ngũ cán bộ, nhất là cấp cơ sở còn mỏng, kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, thiếu kỹ năng chuyên sâu về nghiệp vụ giám sát, phản biện và tổng hợp báo cáo. Điều kiện bảo đảm về kinh phí, cơ sở vật chất và các nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động GS, PBXH còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GS, PBXH trong thời gian tới, Tỉnh uỷ Cao Bằng xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:
Một là, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp uỷ, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và Nhân dân về phát huy dân chủ ở cơ sở, công tác GS, PBXH. Tăng cường sự lãnh đạo của cấp uỷ đảng Đảng trong việc tạo điều kiện thuận lợi để MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.
Hai là, chú trọng nâng cao chất lượng cán bộ, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu về kỹ năng GS, PBXH, tổng hợp, viết báo cáo cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ cơ sở, kỹ năng phân tích chính sách, lập luận phản biện và viết báo cáo đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.
Ba là, quan tâm kiện toàn tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức hoạt động; có cơ chế, hướng dẫn và các tiêu chí rõ ràng trong lựa chọn, bố trí cán bộ làm công tác GS, PBXH.
Bốn là, quan tâm bố trí kinh phí, cơ sở vật chất bảo đảm hoạt động GS, PBXH và hỗ trợ Ban Giám sát đầu tư cộng đồng (theo Nghị quyết số 40/2019/NQ-HĐND và Nghị định số 29/2021/NĐ-CP); đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phát huy hiệu quả các nền tảng số trong tuyên truyền, tiếp nhận ý kiến Nhân dân.
Năm là, tăng cường đối thoại trực tiếp với Nhân dân để tiếp thu và giải quyết khó khăn, vướng mắc; gắn việc giám sát với theo dõi, đôn đốc và giải quyết các kiến nghị. Việc theo dõi, đôn đốc cần được MTTQ và HĐND đưa vào chương trình giám sát hằng năm với sự minh bạch và công khai kết quả giải quyết để nâng cao tính hiệu quả của công tác GS, PBXH.
Từ thực tiễn triển khai ở cơ sở cho thấy, giám sát và phản biện xã hội là cầu nối bền chặt giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân. Với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, tỉnh Cao Bằng đang từng bước đưa công tác giám sát, phản biện xã hội trở thành một công cụ hữu hiệu, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo nền tảng để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Hai là, chú trọng nâng cao chất lượng cán bộ, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu về kỹ năng GS, PBXH, tổng hợp, viết báo cáo cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ cơ sở, kỹ năng phân tích chính sách, lập luận phản biện và viết báo cáo đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.
Ba là, quan tâm kiện toàn tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức hoạt động; có cơ chế, hướng dẫn và các tiêu chí rõ ràng trong lựa chọn, bố trí cán bộ làm công tác GS, PBXH.
Bốn là, quan tâm bố trí kinh phí, cơ sở vật chất bảo đảm hoạt động GS, PBXH và hỗ trợ Ban Giám sát đầu tư cộng đồng (theo Nghị quyết số 40/2019/NQ-HĐND và Nghị định số 29/2021/NĐ-CP); đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phát huy hiệu quả các nền tảng số trong tuyên truyền, tiếp nhận ý kiến Nhân dân.
Năm là, tăng cường đối thoại trực tiếp với Nhân dân để tiếp thu và giải quyết khó khăn, vướng mắc; gắn việc giám sát với theo dõi, đôn đốc và giải quyết các kiến nghị. Việc theo dõi, đôn đốc cần được MTTQ và HĐND đưa vào chương trình giám sát hằng năm với sự minh bạch và công khai kết quả giải quyết để nâng cao tính hiệu quả của công tác GS, PBXH.
Từ thực tiễn triển khai ở cơ sở cho thấy, giám sát và phản biện xã hội là cầu nối bền chặt giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân. Với phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, tỉnh Cao Bằng đang từng bước đưa công tác giám sát, phản biện xã hội trở thành một công cụ hữu hiệu, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo nền tảng để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Hà Thị Huệ
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ