Bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950
- Thứ tư - 16/09/2026 23:15
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 là một trong những di tích lịch sử trọng yếu ghi dấu Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950 - chiến dịch có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc ta. Đây cũng là lần đầu tiên và duy nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận để chỉ đạo Chiến dịch. Dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân và dân ta đã giành thắng lợi vang dội, tạo bước chuyển căn bản cho cuộc kháng chiến, mở ra thời kỳ phát triển mới của cách mạng Việt Nam.
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm chiến thắng Biên giới 1950 là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng.
Giá trị lịch sử
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 là một quần thể di tích lịch sử có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và giáo dục truyền thống. Đây là nơi ghi dấu Chiến thắng Biên giới Thu - Đông năm 1950, chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chiến dịch đã tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng tuyến biên giới Việt - Trung, khai thông con đường liên lạc quốc tế, tạo bước ngoặt quan trọng đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ thế phòng ngự sang thế chủ động tiến công.
Không chỉ mang giá trị lịch sử và quân sự sâu sắc, Khu di tích còn là sự khẳng định của tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hệ thống di tích phản ánh tương đối đầy đủ quá trình chuẩn bị, chỉ đạo và diễn biến của Chiến dịch Biên giới năm 1950. Những địa điểm như: núi Báo Đông, đồn Đông Khê, Khau Luông, Cốc Xả - Điểm cao 477... còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn với hoạt động chỉ đạo chiến dịch của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những trận đánh quyết định làm nên thắng lợi của chiến dịch. Thông qua hệ thống di tích, có thể nghiên cứu sâu sắc về nghệ thuật quân sự Việt Nam, tư duy chỉ đạo chiến lược của Đảng, sự kết hợp giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc cũng như vai trò lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đồng thời, đây còn là nguồn tư liệu lịch sử trực quan có giá trị phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống cách mạng và tuyên truyền về lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam.
Với những giá trị quan trọng về lịch sử, khoa học và giáo dục truyền thống, ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2082/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 là Di tích quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là niềm tự hào của Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng mà còn là cơ sở quan trọng để tăng cường công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong giai đoạn hiện nay.
Thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích
Không chỉ mang giá trị lịch sử và quân sự sâu sắc, Khu di tích còn là sự khẳng định của tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến, quyết thắng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hệ thống di tích phản ánh tương đối đầy đủ quá trình chuẩn bị, chỉ đạo và diễn biến của Chiến dịch Biên giới năm 1950. Những địa điểm như: núi Báo Đông, đồn Đông Khê, Khau Luông, Cốc Xả - Điểm cao 477... còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn với hoạt động chỉ đạo chiến dịch của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những trận đánh quyết định làm nên thắng lợi của chiến dịch. Thông qua hệ thống di tích, có thể nghiên cứu sâu sắc về nghệ thuật quân sự Việt Nam, tư duy chỉ đạo chiến lược của Đảng, sự kết hợp giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc cũng như vai trò lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đồng thời, đây còn là nguồn tư liệu lịch sử trực quan có giá trị phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống cách mạng và tuyên truyền về lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam.
Với những giá trị quan trọng về lịch sử, khoa học và giáo dục truyền thống, ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2082/QĐ-TTg xếp hạng Di tích Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 là Di tích quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là niềm tự hào của Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng mà còn là cơ sở quan trọng để tăng cường công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong giai đoạn hiện nay.
Thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích
Nhận thức sâu sắc ý nghĩa và tầm quan trọng của di tích, trong những năm qua, các cấp chính quyền cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch luôn quan tâm đầu tư nguồn lực, triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950. Công tác bảo tồn được thực hiện theo hướng giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, đồng thời từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống và đón tiếp khách tham quan.
Cụm tượng Bác Hồ tại đài quan sát Chiến dịch Biên giới 1950 trên đỉnh núi Báo Đông (xã Đức Long, tỉnh Cao Bằng).
Từ khi được thành lập, Khu di tích nhiều lần được xây dựng và tôn tạo nhiều hạng mục. Năm 2019, sau khi sáp nhập về Ban quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích được quan tâm, chú trọng từ việc nâng cao công tác tuyên truyền, đón tiếp, hướng dẫn khách tham quan, công tác phục vụ dâng hương, dâng hoa các đoàn khách trong và ngoài nước đến việc phối hợp phục vụ các hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội, công tác an ninh trật tự tại địa phương. Năm 2020, Ban Quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt đã triển khai tu bổ, tôn tạo Trại lính Pháp trưng bày trên 20 hình ảnh, hiện vật liên quan đến trận đánh cứ điểm Đông Khê, phục dựng không gian sinh hoạt Trại lính Pháp và tôn tạo toàn bộ khuôn viên di tích Đồn Đông Khê. Năm 2023, trong các hạng mục nhằm bảo tồn và phát huy có hiệu quả giá trị di tích, Ban Quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt tôn tạo mở lối tham quan di tích Ụ súng, hầm ngầm phía Nam Đồn Đông Khê và giao thông hào công sự nối liền Ụ súng với hầm ngầm; tu sửa đường dẫn lên Đài quan sát của Bộ Chỉ huy chiến dịch Biên giới năm 1950. Bên cạnh những hạng mục đã được đầu tư tôn tạo, đơn vị luôn quan tâm chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác hướng dẫn thuyết minh; công tác chuyên môn thường xuyên được chú trọng như: rà soát, bổ sung, chỉnh sửa nội dung trưng bày, nghiên cứu viết lý lịch các điểm di tích; kiểm kê, bảo quản, bảo dưỡng định kỳ, các hiện vật đang trưng bày; xây dựng và hoàn thiện nội dung thuyết minh và các điểm di tích ngoài trời; sửa chữa, cắm lại hệ thống bia, biển hiệu di tích. Năm 2024, tiến hành lập hồ sơ các hiện vật trưng bày tại các Nhà trưng bày.
Giai đoạn 2025 - 2026, Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 tại xã Đức Long tiếp tục được đầu tư nâng cấp nhiều hạng mục quan trọng, như: Nhà tưởng niệm, đường lên núi Báo Đông, hang Không Hẩu, đồn Nà Lạn, Nhà Sở chỉ huy chiến dịch và các công trình phụ trợ khác.
Bên cạnh công tác tu bổ, tôn tạo, việc sưu tầm, trưng bày và giới thiệu tư liệu, hiện vật lịch sử cũng được quan tâm thực hiện. Tại Nhà trưng bày Chiến thắng Đông Khê và Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 hiện đang lưu giữ, trưng bày nhiều hình ảnh, hiện vật, tư liệu quý phản ánh quá trình chuẩn bị, diễn biến, kết quả và ý nghĩa lịch sử của chiến dịch. Đây là nguồn tư liệu có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống, đồng thời giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của sự kiện. Việc bảo tồn và phát huy hệ thống tư liệu, hiện vật không chỉ góp phần lưu giữ những chứng tích xác thực của lịch sử mà còn tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên và đông đảo Nhân dân tiếp cận, tìm hiểu về một giai đoạn có ý nghĩa bước ngoặt của cách mạng Việt Nam. Qua đó, các giá trị lịch sử và khoa học của di tích tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và phát huy trong đời sống đương đại.
Giai đoạn 2025 - 2026, Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 tại xã Đức Long tiếp tục được đầu tư nâng cấp nhiều hạng mục quan trọng, như: Nhà tưởng niệm, đường lên núi Báo Đông, hang Không Hẩu, đồn Nà Lạn, Nhà Sở chỉ huy chiến dịch và các công trình phụ trợ khác.
Bên cạnh công tác tu bổ, tôn tạo, việc sưu tầm, trưng bày và giới thiệu tư liệu, hiện vật lịch sử cũng được quan tâm thực hiện. Tại Nhà trưng bày Chiến thắng Đông Khê và Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 hiện đang lưu giữ, trưng bày nhiều hình ảnh, hiện vật, tư liệu quý phản ánh quá trình chuẩn bị, diễn biến, kết quả và ý nghĩa lịch sử của chiến dịch. Đây là nguồn tư liệu có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống, đồng thời giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về tầm vóc và ý nghĩa lịch sử của sự kiện. Việc bảo tồn và phát huy hệ thống tư liệu, hiện vật không chỉ góp phần lưu giữ những chứng tích xác thực của lịch sử mà còn tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên và đông đảo Nhân dân tiếp cận, tìm hiểu về một giai đoạn có ý nghĩa bước ngoặt của cách mạng Việt Nam. Qua đó, các giá trị lịch sử và khoa học của di tích tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và phát huy trong đời sống đương đại.
Song song với công tác bảo tồn, các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống được triển khai thường xuyên với nhiều hình thức phong phú, tiêu biểu là triển lãm ảnh chuyên đề “Chiến dịch Biên giới 1950 - Một thời hoa lửa”. Thông qua các hình ảnh, tư liệu lịch sử, triển lãm đã tái hiện sinh động công tác chuẩn bị chiến dịch, sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận cùng những chiến công vẻ vang của quân và dân ta, qua đó góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Công tác truyền thông, quảng bá di tích trên các nền tảng số được đẩy mạnh thông qua website, fanpage và TikTok của đơn vị. Nhiều tin, bài, hình ảnh, video giới thiệu về lịch sử, giá trị di tích và các hoạt động nổi bật được đăng tải thường xuyên, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng đối với di sản.
Bên cạnh đó, đơn vị đang từng bước ứng dụng công nghệ trong phục vụ khách tham quan thông qua hệ thống loa thuyết minh tự động tại một số điểm di tích. Giải pháp này giúp du khách thuận tiện hơn trong quá trình tìm hiểu lịch sử, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm tham quan, nhất là đối với các đoàn khách đông hoặc khách tham quan tự do.
Giải pháp nâng cao công tác bảo tồn và phát huy giá trị của Khu di tích
Những năm qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo Ban Quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt thực hiện tốt công tác bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích; góp phần gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục truyền thống cách mạng, đồng thời từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng phục vụ phát triển du lịch và kinh tế - xã hội của địa phương. Để phát huy tối đa giá trị của Khu di tích, trong thời gian tới cần tiếp tục thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, đề xuất nguồn vốn tu bổ, tôn tạo các hạng mục tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950.
Hai là, tổ chức sưu tầm thêm nhiều hiện vật, tư liệu để làm phong phú, sinh động hơn nội dung lịch sử.
Ba là, cần quan tâm chú trọng đào tạo bồi dưỡng, huấn luyện nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ hướng dẫn viên; chú trọng tuyển dụng hướng dẫn viên có trình độ ngoại ngữ.
Một là, đề xuất nguồn vốn tu bổ, tôn tạo các hạng mục tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950.
Hai là, tổ chức sưu tầm thêm nhiều hiện vật, tư liệu để làm phong phú, sinh động hơn nội dung lịch sử.
Ba là, cần quan tâm chú trọng đào tạo bồi dưỡng, huấn luyện nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ hướng dẫn viên; chú trọng tuyển dụng hướng dẫn viên có trình độ ngoại ngữ.
Bốn là, đổi mới phương pháp thuyết minh, xây dựng các hoạt động mang tính chuyên sâu của riêng Khu di tích để phục vụ một phần khách tham quan quốc tế.
Năm là, cần chủ động đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, quảng bá giá trị di tích lịch sử.
Sáu là, cần đẩy mạnh công tác quản lý, tuyên truyền các văn bản liên quan đến di sản văn hóa đến Nhân dân, xử lý nghiêm những hành vi vi phạm theo đúng quy định.
Bảy là, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa - lịch sử đặc trưng gắn với tuyến trải nghiệm “Một thời hoa lửa”, tăng cường liên kết với các điểm di sản trong Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.
Không chỉ là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 còn là điểm nhấn trên tuyến du lịch trải nghiệm “Một thời hoa lửa” của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. Tuyến tham quan giúp du khách tìm hiểu về những dấu mốc hào hùng của Chiến dịch Biên giới năm 1950 gắn với hệ thống di tích lịch sử, cảnh quan đặc sắc của khu vực. Việc kết hợp hài hòa giữa giá trị lịch sử cách mạng với tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa không chỉ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến mà còn tạo động lực phát triển du lịch bền vững, từng bước cải thiện sinh kế cho người dân địa phương.
Trải qua 76 năm, Chiến thắng Biên giới năm 1950 vẫn là mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ, ý chí quật cường của quân và dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 không chỉ là gìn giữ những chứng tích lịch sử quý giá mà còn góp phần lan tỏa những giá trị lịch sử, khoa học và văn hóa của di tích, giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lý tưởng cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Với sự quan tâm của Trung ương, của tỉnh cùng sự chung tay của các cấp, các ngành và Nhân dân, Khu di tích sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy hiệu quả, xứng đáng là một trong những “địa chỉ đỏ” tiêu biểu của cả nước, góp phần phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển quê hương Cao Bằng ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Nông Thị Tuyến