Đồng chí Hoàng Đình Giong - lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam, người con ưu tú của dân tộc Việt Nam và quê hương Cao Bằng

Đồng chí Hoàng Đình Giong (tức Hoàng, Trần Tín, Lầu Voòng, Nam Bình, Văn Tư, Võ Văn Đức, Vũ Đức, Lê Minh, Cụ Vũ) sinh ngày 1/6/1904 tại làng Thôm Hoáng, xã Hạ Hoàng (nay thuộc phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng). Từ một người thanh niên học sinh yêu nước, đồng chí đã tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1926, được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng cùng với đồng chí Hoàng Văn Thụ, Hoàng Văn Nọn (tức Hoàng Như) từ tháng 12/1929 và được bầu làm Bí thư Chi bộ hải ngoại Long Châu (Trung Quốc), được Đảng trực tiếp giao nhiệm vụ chỉ đạo việc tổ chức, gây dựng, phát triển phong trào cách mạng ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đồng chí trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên của Đảng và là một trong những người cộng sản đầu tiên của tỉnh Cao Bằng. Đồng chí đã trực tiếp chỉ đạo việc thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Cao Bằng ngày 1/4/1930. Trên cơ sở đó, nhiều tổ chức Đảng và cơ sở cách mạng trên địa bàn tỉnh được thành lập, phong trào cách mạng phát triển rộng khắp ở vùng Cao Bằng và Lạng Sơn; từ đó, xây dựng lực lượng hệ thống cơ sở cách mạng làm tiền đề cho cách mạng Việt Nam ở biên giới Việt Trung sau này. Đồng chí đã xây dựng Cao Bằng thành cầu nối giữa Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng với phong trào cách mạng trong nước. Đáng chú ý trong giai đoạn 1932 - 1935, cách mạng đang rơi vào thoái trào, nhưng phong trào cách mạng ở Cao Bằng vẫn phát triển vững chắc. Từ một chi bộ đầu tiên được thành lập ngày 1/4/1930 với 3 đảng viên, đến năm 1935, trên địa bàn tỉnh Cao Bằng đã phát triển thành 10 chi bộ, hoạt động ở 5 châu (Hoà An, Hà Quảng, Quảng Uyên, Thạch An, Nguyên Bình) và Mỏ thiếc Tĩnh Túc với 201/525 đảng viên, chiếm tới hơn 38% tổng số đảng viên của toàn Đảng Cộng sản Đông Dương.

Những năm 1932 - 1935, đồng chí Hoàng Đình Giong giữ vai trò “con thoi” hoạt động ở Cao Bằng, Hải Phòng, Quảng Ninh và nước ngoài, trực tiếp lãnh đạo khôi phục tổ chức đảng ở các địa phương và có nhiều đóng góp quan trọng trong việc chắp nối các mối liên lạc với các cơ sở Đảng ở Bắc Kỳ và việc khôi phục phong trào cách mạng sau thời kỳ bị địch khủng bố trắng 1931 - 1932. Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí được cử làm Trưởng đoàn đại biểu Xứ uỷ Bắc kỳ đi dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ nhất tại Ma Cao (Trung Quốc) tháng 3/1935 và được bầu làm Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng khóa I, trực tiếp phụ trách Xứ ủy Bắc Kỳ.

Đồng chí bị địch bắt cầm tù từ tháng 2/1936 cho đến tháng 10/1944. Dù phải chịu cực hình qua nhiều nhà tù của địch ở trong nước và ngoài nước, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, khôn khéo đấu tranh để ra tù về nước tiếp tục hoạt động. Tháng 8/1945, đồng chí là Trưởng ban khởi nghĩa tỉnh Cao Bằng lãnh đạo lực lượng vũ trang và nhân dân đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại tỉnh Cao Bằng.

Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí được Trung ương Đảng giao nhiệm vụ Chỉ huy trưởng Bộ đội Nam tiến vào Nam Bộ tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp với tên mới do Bác Hồ đặt cho là Võ Văn Đức, đồng thời Bác cũng căn dặn: “Chú cầm quân ra chiến trường văn võ đều cần, nhưng phải coi trọng cái đức của người cán bộ cách mạng”. Trong thời gian đó, đồng chí đã được Đảng cử giữ nhiều chức vụ quan trọng: Chủ nhiệm Chính trị Bộ (Chính ủy) Quân giải phóng Nam Bộ, Khu Bộ trưởng (Tư lệnh) đầu tiên Khu IX, Khu Bộ trưởng (Tư lệnh) Khu VI. Năm 1947, trong một trận chiến đấu ác liệt tại Chiến khu 7 (Ninh Thuận), đồng chí Hoàng Đình Giong đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng và hy sinh anh dũng giữa lúc nhiệt huyết cách mạng đang tràn đầy. Đồng chí hy sinh khi mới 43 tuổi đời, trong đó có hơn 20 năm liên tục hoạt động, cống hiến cho Đảng, cho cách mạng.

Ghi nhận những đóng góp và cống hiến của đồng chí Hoàng Đình Giong, năm 1998, Đảng và Nhà nước đã truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho đồng chí; năm 2009, đồng chí được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; năm 2018, đồng chí được Đảng và Nhà nước công nhận là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.

Những cống hiến lớn lao và sự hy sinh cao đẹp của đồng chí Hoàng Đình Giong cùng các chiến sĩ cộng sản và của nhiều thế hệ người dân Việt Nam yêu nước đã góp phần làm cho “cây cách mạng khai hoa, kết quả”, Tổ quốc thống nhất, non sông thu về một mối, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội… Trong sự nghiệp cách mạng vẻ vang đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Cao Bằng vinh dự và tự hào là “Chiếc nôi của cách mạng Việt Nam”, quê hương thứ hai của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu; tự hào là quê hương sinh ra, nuôi dưỡng và góp phần hun đúc nên ý chí, phẩm chất cách mạng của đồng chí Hoàng Đình Giong. Và cũng chính cuộc đời, sự nghiệp cách mạng oanh liệt, hiển hách và vinh quang của đồng chí đã làm rạng danh quê hương, tô thắm thêm trang sử vẻ vang, hào hùng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng.

Riêng đối với quê hương Cao Bằng, đồng chí Hoàng Đình Giong có vai trò đặc biệt quan trọng và những đóng góp to lớn. Đồng chí có công lao to lớn trong việc tuyên truyền tư tưởng yêu nước, ghét thực dân đế quốc, trong học sinh, thanh niên yêu nước tỉnh Cao Bằng; là người xây dựng tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên ở địa phương, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê nin vào trong nước, tạo tiền đề cho phong trào cách mạng Cao Bằng phát triển mạnh mẽ; trực tiếp vận động, huấn luyện, đào tạo cán bộ ở vùng biên giới Cao Bằng, Lạng Sơn, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho việc thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh mà đồng chí Hoàng Văn Nọn là Bí thư. Chi bộ Nặm Lìn ra đời đã đảm nhiệm chức năng như Tỉnh uỷ lâm thời, lãnh đạo phong trào cách mạng toàn tỉnh Cao Bằng. Những cán bộ - đồng chí, học trò của đồng chí Hoàng Đình Giong sau này đã trở thành những “hạt giống đỏ” đầu tiên gieo mầm phong trào cách mạng quê hương như Hoàng Văn Nọn, Lê Đoàn Chu, Nông Văn Đô, Bùi Bảo Vân…

Đồng thời, đồng chí Hoàng Đình Giong đã trực tiếp chỉ đạo việc thành lập các tổ chức quần chúng cách mạng ở Cao Bằng (Công hội đỏ, Cộng sản Đoàn, Nông hội đỏ) và trực tiếp chỉ đạo Đảng bộ Cao Bằng xuất bản tờ báo “Cờ đỏ” để tuyên truyền cách mạng, giác ngộ quần chúng. Trên cơ sở đó, xây dựng Cao Bằng trở thành một trong những cơ sở vững chắc để chắp nối liên lạc giữa Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng và với các cơ sở đảng và phong trào cách mạng trong phạm vi toàn quốc, nhất là trong quá trình tái lập hệ thống tổ chức Đảng và phong trào cách mạng sau thời kỳ bị địch khủng bố trắng trong những năm 1931 - 1932. Phong trào cách mạng Cao Bằng phát triển ngày càng mạnh mẽ, hội tụ đủ các điều kiện “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để ngày 28/01/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Cao Bằng vinh dự và tự hào được thay mặt nhân dân cả nước đón Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Pác Bó - Cao Bằng đã trở thành căn cứ địa, là đại bản doanh của chiến khu Việt Bắc, là “chiếc nôi” của cách mạng cả nước. Từ đây, Mặt trận Việt Minh được thành lập, cũng từ đây, Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân - “đội quân đàn anh”, đội quân chủ lực đầu tiên, tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam ra đời. Ngọn lửa cách mạng được Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thắp lên, tỏa sáng một vùng non nước biên cương rồi lan rộng ra khắp cả nước, hòa nhập vào dòng thác cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc, cùng nhân dân cả nước làm nên nhiều thắng lợi to lớn, vĩ đại. Trong đó, với trọng trách là Trưởng Ban khởi nghĩa trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Cao Bằng, đồng chí đã cùng Tỉnh uỷ Cao Bằng lãnh đạo Nhân dân nổi dậy khởi nghĩa, giành chính quyền cách mạng về tay Nhân dân vào ngày 22/8/1945.

Đồng chí Hoàng Đình Giong là một tấm gương mẫu mực, tiêu biểu của một chiến sĩ cộng sản trung kiên, là điển hình cho cốt cách, văn hóa của người Cao Bằng, cuộc đời, sự nghiệp cách mạng oanh liệt, hiển hách và vinh quang của đồng chí đã làm rạng danh quê hương, tô thắm thêm trang sử vẻ vang, hào hùng của Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng. Cuộc đời cách mạng cao đẹp và tấm gương đạo đức sáng ngời của đồng chí đã trở thành niềm tự hào to lớn, là động lực tinh thần cổ vũ các thế hệ người Việt Nam, các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng trên các chặng đường đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc và trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Kỷ niệm 122 năm Ngày sinh đồng chí Hoàng Đình Giong (1/6/1904 - 1/6/2026) là dịp để chúng ta cùng ôn lại quá trình hoạt động cách mạng và những cống hiến, đóng góp to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc; để tưởng nhớ, tri ân, trân trọng, tự hào và biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng, liệt sĩ đã chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Qua đó nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ, đảng viên tỉnh Cao Bằng nói chung tiếp tục tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị, tinh thần cách mạng của người cộng sản; thường xuyên trau dồi đạo đức cách mạng theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu, không ngừng học tập nâng cao trình độ mọi mặt, bám sát thực tiễn, sâu sát cơ sở. Đồng thời tích cực tuyên truyền, giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước, giáo dục lý tưởng cách mạng trong các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Khơi dậy niềm tự hào về quê hương cội nguồn cách mạng, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với Đảng, Bác Hồ và các lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, coi đây là nguồn lực nội sinh để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Cao Bằng lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025 - 2030.